News and developments
TÜRK HUKUKUNDA ORTAKLIĞIN GİDERİLMESİ İZALE-İ ŞÜYU DAVALARI
Paydaşlar mevcut paylı mülkiyeti sona erdirmek ve malı fiilen paylaşmak istediklerinde; kendi aralarında malı ne şekilde paylaşacaklarına dair bir anlaşma yapmak suretiyle rızai olarak paylaşma yoluna gidebilirler, ancak anlaşma yoluna başvurmazlarsa veya bu yöntemden sonuç alamazlarsa 8049 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) madde 698/1’e göre paydaşlardan her biri malın paylaştırılmasını isteme hakkına sahiptir.
Bu hak paya bağlı olarak doğan bir haktır ve paylaşma talebinde bulunacak paydaşın pay oranı talepte bulunabilmesi noktasında bir önem arz etmemektedir. Herhangi bir paydaş ya da birden çok paydaş bir araya gelerek bu hakkı kullandığı zaman diğer tüm paydaşlar için paylaşmayı yerine getirme borcu doğar. Paydaşlardan her biri ortaklığın giderilmesi davasını ayrı ayrı açabileceği gibi birden fazla paydaş bir araya gelip diğer paydaşlara karşı da bu davayı açabilir. Davanın ayrı ayrı açılması halinde, birleştirme kararı verilerek, dava tek dosyada aynı hakim tarafından görülmektedir.
Ortaklığın giderilmesi davası, taşınır/taşınmaza ortak olan tüm paydaşlara karşı açılır. Tüm paydaşların ortaklığın giderilmesi davasında yer alması zorunludur. Davacı paydaş/paydaşlar dışında kalan diğer paydaş/paydaşlar davalı sıfatını haizdir.
Davacının küçük, kısıtlı ya da tüzel kişi olması halinde, davacının kanuni temsilcileri (veli, vasi, şirket yöneticileri vb.) aracılığı ile dava açılabilir. Davacı veya davalı fark etmeksizin paydaşlardan birinin yargılamadan önce veya sonra ölmesi durumunda, davanın mirasçılar tarafından takip edilerek sonuçlandırılması mümkündür.
Ortaklığın Giderilmesi Davalarında Paylaşım Biçimleri
a) Aynen taksim yoluyla ortaklığın giderilmesi
Ortaklığın giderilmesi talebi doğrultusunda paydaşlar söz konusu malı ne şekilde bölüşecekleri konusunda bir anlaşmaya vararak bu husustaki taleplerini hakime iletebilirler. Hakim bu durumda paylaştırmayı sözleşme doğrultusunda yapabilir. Bu şekilde sona erdirilen ortaklık rızai paylaşmaya konu olmuş olur. Taraflar bu paylaşmayı TMK madde 699/1 uyarınca; malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirebilir. Bu şekilde yapılan paylaşma “taksim” ya da “paylaşma sözleşmesi” kapsamında yapılmış olacaktır. İşbu taksim ya da paylaşma sözleşmesinin geçerlilik koşulları da paylı mülkiyete konu olan malın taşınır veya taşınmaz mal olmasına göre değişiklik gösterecektir.
Fakat anlaşmaya varılamadığı takdirde paylaşmanın mahkeme tarafından gerçekleştirilebilmesi için paydaşlardan birinin istemi üzerine dava açılması gerekmektedir. Bu şekilde yapılacak paylaşma ise kazai paylaşma olarak isimlendirilmektedir. Hakim, eğer mümkünse, malın aynen bölünerek paylaştırılmasına karar verir; bölünen kısımların değerlerinin birbirine denk düşmemesi hâlinde eksik değerdeki parçaya para eklenerek, diğer bir ifade ile ivazlı bir şekilde denkleştirme sağlanır. Ancak belirtmek gerekir ki, paydaşlar arasında anlaşma olmadıkça hakim re’sen bazı taşınmazların bir kısım paydaşlara, kalanın ise diğer paydaşlara verilmesi şeklinde aynen bölünerek paylaştırma kararı veremez.
Ortaklığın giderilmesi davasında malın aynen bölüştürülebilmesi için taraflardan yalnızca birinin talepte bulunması yeterlidir. Taraflardan biri ortak malın aynen bölüştürülerek ortaklığın giderilmesini karar verilmesini talep ederse, hakim öncelikle aynen bölüştürme (taksim) şartlarının bulunup bulunmadığını araştırmalıdır. Bu noktada Mahkeme tarafından araştırılması gereken hususlar Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin 28 Ekim 2019 tarih, 2016/1022 E. ve 2019/7149 sayılı kararında belirtilmiştir. Karar uyarınca; Mahkeme tarafından aynen bölünerek paylaştırılmaya karar verilebilmesi için taşınmazın niteliği, yüzölçümü, pay ve paydaş sayısı ve tarım arazilerinin niteliği ile imar mevzuatına göre aynen taksimin mümkün olup olmadığının araştırılması gerekmektedir. Eğer aynen taksim sonucu taşınmaz önemli ölçüde değer kaybına uğrayacak ise o taşınmaz hakkında aynen taksim kararı verilemez. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi’nin 5 Nisan 2010 tarih, 2009/11775 E. ve 2010/3836 sayılı kararı uyarınca; aynı şekilde paydaşlar rıza göstermedikleri takdirde, taşınmazın bir bölümünün paylı bırakılamayacağı da belirtilmiştir.
b) Satış suretiyle ortaklığın giderilmesi
Aynen bölünme mümkün değilse veya bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse ve özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa, malın açık artırmayla satışına hükmolunur. Taşınmaz malın satışı, mahkeme aracılığıyla değil satış memurluğu veya icra dairesi aracılığıyla yapılır. TMK madde 699/3 uyarınca, satışın paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına karar verilmesi, bütün paydaşların oybirliği ile anlaşmasına bağlıdır. Satış yoluna başvurulduğu takdirde sonuçta elde edilen bedel paydaşlar arasında bölüştürülür. Ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilmesi durumunda, satış işlemleri 19 Haziran 1932 tarihinde 2128 sayı ile Resmi Gazete’de yayımlanan 2004 numaralı İcra İflas Kanunu (“İİK”) hükümlerine göre yapılır.
Satış
İİK m. 112 uyarınca satışı talebinin ardından dosyanın satış memurluğuna gönderilmesi üzerine nihayet iki (2) ay içinde taşınır mallar kural olarak açık artırma yoluyla satılır. Fakat bazı hallerde satışın pazarlık usulü ile yapılması da mümkündür. Bu haller İİK m. 119’da tek tek sayılmaktadır. Bunun yanında taşınmazların satışı İİK 123 uyarınca satış talebinden nihayet üç (3) ay içinde icra dairesi tarafından açık artırma ile gerçekleştirilir. Taşınırlardan farklı olarak taşınmaz malların pazarlık usulü ile satılması mümkün değildir. Hem taşınırlar hem taşınmazlar bakımından genel kural açık arttırma olmak ile beraber tüm hissedarların rıza göstermesi halinde kapalı satış yapılmasına da karar verilebilir. Ek olarak Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin 27 Haziran 2012 tarih, 2013/4662 E. ve 2013/7052 sayılı kararı uyarınca Paylaştırılması istenen taşınmaz malın tapu kaydında üçüncü şahıs lehine haciz şerhi, ipotek kaydı ve iştira şerhi gibi kayıtlar bulunması halinde davaya konu olan taşınmazın satışının bu takyitlerle birlikte yapılması zorunludur.
Arttırmaya hazırlık tedbirleri
30 Kasım 2021’de 31675 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7343 numaralı İcra Ve İflas Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile 2004 numaralı İİK’nun pek çok hükmünde değişiklikler meydana gelmiştir. Kanun’un eski halinde artırmaya hazırlık işlemleri; artırma ilanı, artırma şartnamesi ve taşınmazlar bakımından ayrıca mükellefiyetler listesi ile kıymet takdiri işlemlerini kapsayacak şekilde düzenlenmekteydi. Ancak, yapılan değişikler neticesinde ‘Artırma Hazırlık Tedbirleri’ başlıklı 114.maddede de değişikliğe gidilerek haczedilen malın satışına ilişkin hazırlık işlemleri ile ihale usulü, elektronik satışa uygun olarak yeniden belirlendiği görülmektedir. Bu bilgiler göz önünde bulundurulduğunda hem taşınırlar hem de taşınmazlar bakımından artırmaya hazırlık işlemleri noktasında İİK madde 114’ün dikkate alınması gerekmektedir.
Artırma ilanı
Birinci ve ikinci artırmanın yapılacağı gün ve saat aralığı, artırmaya başlangıç tarihinden en az on beş gün önce ilan edilmelidir. Elektronik satış portalında yapılacak ilan, bitimine kadar erişime açık tutulur. İkinci artırmanın başlangıç tarihi, birinci artırmanın bitimi tarihinden itibaren bir ayı geçmeyecek şekilde belirlenir. İlanın şekli ve gazete ile yapılıp yapılmayacağı icra dairesince alakadarların menfaatlerine en uygun geleni dikkate alarak belirlenmektedir. İlanın yurt düzeyinde yayımlanan bir gazete ile yapılmasına karar verilmesi hâlinde bu ilan satış talebi tarihinde tirajı elli binin (50.000) üzerinde olan ve yurt düzeyinde dağıtımı yapılan gazetelerden biriyle yapılır.
Elektronik satış portalında yapılacak ilanda yer alacak hususlar
- Satılacak şeyin cinsi, mahiyeti, önemli vasıfları, muhammen kıymeti, bulunduğu yer ve varsa görselleri ile artırma şartnamesinde yer alan diğer bilgileri.
- Artırmaya katılabilmek için mahcuzun kıymetinin yüzde onunu karşılayacak tutardaki teminatın satışı yapan icra dairesinin banka hesabına yatırılmasının zorunlu olduğu, teminatın nakit olması durumunda en geç artırma süresinin bitiminden önceki gün saat 23:30’a kadar yatırılması gerektiği.
- Gösterilecek teminatın teminat mektubu olması hâlinde, artırmaya katılacakların, en geç artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar satışa konu mahcuzun kıymetinin yüzde onunu karşılayacak tutarda kesin ve süresiz banka teminat mektubunu, satışı yapan icra dairesine tevdi etmelerinin zorunlu olduğu.
- Temsilci vasıtasıyla artırmaya katılacakların, en geç artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar satışı yapan icra dairesine müracaat etmelerinin zorunlu olduğu.
- Hisseli satışın mümkün olduğu hâllerde açık artırma konusu malı belirli paylarla satın almak isteyen müşterek alıcıların, en geç artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar satışı yapan icra dairesine müracaat etmelerinin zorunlu olduğu.
- Satış talep eden ve artırmaya katılmak isteyen alacaklı ile ortaklığın satış suretiyle giderilmesinde artırmaya katılmak isteyen pay sahibinin, en geç artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar satışı yapan icra dairesine müracaat etmeleri hâlinde alacağın veya ortaklık payının teminatı karşıladığı miktar kadar kendilerinden teminat alınmayacağı.
- Şartlar yerine gelmişse malın en yüksek teklif verene ihale edileceği.
- Elektronik satış portalında verilecek tekliflerin haczedilen malın muhammen kıymetinin yüzde ellisi ile o malla güvence altına alınan ve satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacakların toplamından hangisi fazla ise bu miktarı ve ayrıca bu miktara ilave olarak paraya çevirme ve paylaştırma masraflarını geçmesi gerektiği.
- ��hale alıcısının en yüksek teklifi verip de süresi içinde ihale bedelini yatırmaması hâlinde, alınan teminatın iade edilmeyip öncelikle satış masraflarından düşülmek üzere alacaklarına mahsuben hak sahiplerine ödeneceği.
- Asgari ihale bedelinin teklif edilmemesi nedeniyle ihalenin yapılamadığı veya en yüksek teklif verenin ihale bedelini yatırmaması sebebiyle ihalenin iptal edildiği hâllerde ikinci artırmanın ilk açık artırmadaki şartlar çerçevesinde tekrar yapılacağı.
- İhale alıcısının, satış bedelinin tamamını ihalenin gerçekleştiğine ilişkin tutanağın elektronik satış portalında ilan edildiği tarihten itibaren en geç yedi gün içinde icra dairesi hesabına ödemesi gerektiği.
- Satışa katılanların bütün ekleriyle birlikte şartnameyi görmüş ve içeriğini kabul etmiş sayılacakları.
- İhalenin kesinleşmesi üzerine malın tescil ve teslim işlemlerinin yapılacağı.
- Bir mirasçıya veya yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerini karşılaması durumunda birden fazla mirasçıya devrini,
- 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun373’üncü ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına devrini,
- Mirasçıların tamamının miras payı oranında hissedarı oldukları 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunuhükümlerine göre kuracakları limited şirkete devrini,
- Mülkiyetin üçüncü kişilere devrini, kararlaştırabilmektedirler.
- Kişisel yetenek ve durumları göz önünde tutulmak suretiyle tespit edilen ehil mirasçıya tarımsal gelir değeri üzerinden devrine, birden çok ehil mirasçının bulunması hâlinde, öncelikle asgari geçimini bu yeter gelirli tarımsal arazilerden sağlayan mirasçıya, bunun bulunmaması hâlinde bu mirasçılar arasından en yüksek bedeli teklif eden mirasçıya devrine, ehil mirasçı olmaması hâlinde, mirasçılar arasından en yüksek bedeli teklif eden mirasçıya devrine karar verir.
- Birden fazla ehil mirasçı olması ve bu mirasçıların miras dışı tarımsal arazilere sahip olması durumunda, bu mirasçıların mevcut arazilerini yeter gelirli büyüklüğe ulaştırmak veya bu arazilerin ekonomik olarak işletilmesine katkı sağlamak amacıyla hâkim, tarım arazilerinin yeter gelir büyüklüğünü aramaksızın bu mirasçılara devrine karar verebilir.
- Mirasa konu yeter gelirli tarımsal arazinin kendisine devrini talep eden mirasçı bulunmadığı takdirde, hâkim satışına karar verir. Bu suretle yapılacak satış sonucu elde edilen gelir, mirasçılara payları oranında paylaştırılır.
- Geçimini mirasa konu tarım arazilerinden sağlayanlara yirmi puan,
- Tarım dışı geliri bulunmayanlara on puan,
- Eşi fiilen tarımsal faaliyette bulunanlara on puan,
- Tarımsal arazileri işleyebilecek mesleki bilgi ve beceriye sahip olanlara on puan,
- Mirasa konu arazilerin bulunduğu ilçe sınırları içinde beş yıla kadar ikamet edenlere beş puan, beş yıl ve daha uzun süre ikamet edenlere on puan,
- Herhangi bir sosyal güvencesi olmayanlara on puan,
- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kapsamında tarım sigortası olanlara beş puan,
- Bakanlığın mevcut kayıt sistemlerine kayıtlılık süreleri beş yıla kadar olanlara beş puan, beş yıl ve daha uzun süre olanlara on puan,
- Tarımsal örgütlere kayıtlılık süreleri beş yıla kadar olanlara iki puan, beş yıl ve daha uzun süre olanlara beş puan,
- Tarım alet ve donanımlarına sahip olanlara beş puan,
- Kadın olanlara beş puan verilir.
- Ehil mirasçıya ait nitelikler, Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.